جاده چترود ـ دیهوک؛ شریانی برای اقتصاد، زیارت و گردشگری کشور
✍بیست‌ویک سال پیش، عملیات اجرایی دوبانده شدن جاده چترود ـ دیهوک با حضور استاندار وقت کرمان آغاز شد؛ پروژه‌ای که قرار بود طبق وعده‌های اعلام‌شده، ظرف ۳۶ ماه به پایان برسد. امروز، پس از گذشت بیش از دو دهه، هنوز بخش‌هایی از این مسیر در انتظار دوبانده شدن است و بخش‌هایی از همان مسیر موجود نیز نیازمند اصلاح و بهسازی جدی است. این در حالی است که این محور، فقط یک جاده معمولی نیست؛ مسیری است برای عبور کالا، سفر میلیون‌ها زائر و مسافر، توسعه گردشگری و مهم‌تر از همه، عبور انسان‌هایی که حق دارند سالم به مقصد برسند.
از یک وعده سه‌ساله تا انتظار بیست‌ویک‌ساله
سال‌ها پیش، وقتی کلنگ دوبانده شدن محور چترود ـ دیهوک بر زمین خورد، کمتر کسی تصور می‌کرد این پروژه روزی وارد سومین دهه عمر خود شود. آن روز، وعده اتمام پروژه در مدت ۳۶ ماه مطرح شد. برای کسانی که با دشواری‌های اجرای پروژه‌های بزرگ عمرانی، تأمین اعتبار، مسائل فنی و شرایط اقتصادی کشور آشنا بودند، تحقق چنین وعده‌ای شاید چندان واقع‌بینانه به نظر نمی‌رسید؛ اما انتظار طبیعی این بود که حتی اگر پروژه در سه سال تمام نشود، در یک بازه معقول، مثلاً هشت یا ده سال، به بهره‌برداری برسد، اما اکنون بیست‌ویک سال گذشته است.
در این مدت، بسیاری از پروژه‌های عمرانی کشور آغاز و به پایان رسیده‌اند، هزینه‌های ساخت‌وساز چندین برابر شده، خودرو و قطعات آن به کالاهایی گران‌قیمت تبدیل شده‌اند و حجم تردد در بسیاری از محورهای کشور افزایش یافته است با این حال، این جاده هنوز با وضعیت مطلوب فاصله دارد،
البته انصاف ایجاب می‌کند که تلاش‌های سال‌های اخیر را نیز نادیده نگیریم. در دو سال گذشته، با وجود دشواری‌های اقتصادی کشور و شرایط خاصی که بر اقتصاد و بودجه حاکم بوده، عملیات پروژه همچنان دنبال شده است. همین استمرار کار، شایسته قدردانی است اما قدردانی از اقدامات انجام‌شده، به معنای پایان مطالبه مردم نیست و آنچه باقی مانده، باید با جدیت و سرعت بیشتری دنبال شود.
محور چترود – دیهوک، فقط یک جاده نیست ، شریانی اقتصادی و اجتماعی
اگر بخواهیم اهمیت محور چترود ـ دیهوک را در یک جمله خلاصه کنیم، باید بگوییم: این جاده، بخشی از شریان ارتباطی میان جنوب، مرکز و شرق کشور است.خودروهای سواری، کامیون‌ها، اتوبوس‌های مسافربری و وسایل نقلیه حامل کالا در طول سال از این مسیر عبور می‌کنند اما اهمیت این محور فقط اقتصادی نیست برای بسیاری از مردم استان‌های کرمان، هرمزگان و فارس، این مسیر بخشی از راه رسیدن به مشهد مقدس و زیارت حرم مطهر رضوی است. در سوی دیگر، در فصل‌های سرد سال، مسافرانی از خراسان رضوی، خراسان شمالی و خراسان جنوبی برای سفر به مناطق جنوبی کشور از این مسیر استفاده می‌کنند ، پس این جاده را باید همزمان از سه زاویه دید: اقتصاد، زیارت و گردشگری .
از دست رفتن سرمایه های انسانی و مادی عظیم از رهگذر جاده چترود- دیهوک
البته یک موضوع مهم‌تر از همه اینها وجود دارد: جان انسان‌ها، چرا که پشت هر تصادف، یک خانواده وجود دارد و هر بار که خبر یک تصادف در جاده منتشر می‌شود، ممکن است در نگاه اول فقط چند خودرو و چند عدد در آمار سوانح دیده شود؛ اما واقعیت بسیار بزرگ‌تر از این اعداد است.
پشت هر جان‌باخته، خانواده‌ای قرار دارد،
پشت هر مصدوم، هزینه‌های درمان، نگرانی خانواده و گاهی سال‌ها مشکلات جسمی و روحی قرار دارد.
پشت هر خودرو آسیب‌دیده نیز خانواده‌ای قرار دارد که ممکن است تمام یا بخش مهمی از سرمایه خود را برای خرید آن خودرو هزینه کرده باشد بطوریکه در شرایط اقتصادی امروز، خودرو برای بسیاری از مردم یک کالای لوکس نیست؛ وسیله امرار معاش، رفت‌وآمد، کار و زندگی است بنابراین خسارت ناشی از تصادف ، فقط هزینه تعمیر خودرو نیست،
هزینه‌های درمان، ازکارافتادگی، کاهش درآمد، آسیب‌های روانی، خسارت به خودرو و بار مالی تحمیل‌شده بر خانواده و جامعه، همگی بخشی از هزینه واقعی تصادفات هستند و در نهایت، هیچ‌کدام از این هزینه‌ها به اندازه جان انسان اهمیت ندارد.
حفظ جان انسان ها به عنوان مهم‌ترین سرمایه کشور با بهسازی راه ها
گاهی در محاسبات اقتصادی، درباره هزینه ساخت یک پل، یک تونل یا یک کیلومتر جاده صحبت می‌کنیم؛ اما کمتر درباره هزینه‌ای صحبت می‌کنیم که یک حادثه می‌تواند بر جامعه تحمیل کند بطوریکه یک کشور برای تربیت یک پزشک، مهندس، معلم، کارآفرین، راننده حرفه‌ای یا کارگر ماهر سال‌ها هزینه می‌کند و خانواده‌ها نیز برای تربیت فرزندانشان سال‌ها تلاش می‌کنند. از این منظر، حفظ جان مردم فقط یک وظیفه اخلاقی نیست؛ یک ضرورت اقتصادی و ملی نیز هست.
البته نمی‌توان همه حوادث رانندگی را به وضعیت جاده نسبت داد. عامل انسانی، وضعیت خودرو، سرعت، خستگی و سایر عوامل در بسیاری از تصادفات نقش دارند.
اما این واقعیت نیز قابل انکار نیست که کیفیت جاده و استانداردهای ایمنی آن می‌تواند در کاهش احتمال وقوع برخی حوادث و همچنین کاهش شدت پیامدهای آنها مؤثر باشد.
بنابراین بهسازی مسیر، اصلاح نقاط حادثه‌خیز و تکمیل دوبانده شدن جاده، بخشی از مسئولیت عمومی برای کاهش ریسک سوانح است.
اوج نقاط حادثه خیز مسیر : چترود تا راور، راور تا دیگ‌رستم
یکی از بخش‌هایی که نگرانی درباره وضعیت مسیر در آن جدی‌تر مطرح می‌شود، محدوده چترود ـ راور و ادامه مسیر تا دیگ‌رستم است؛ مسیری که بخش قابل توجهی از این محور را تشکیل می‌دهد و با توجه به حجم تردد، نیازمند توجه ویژه است در چنین شرایطی، انتظار می‌رود نقاط حادثه‌خیز مسیر با نگاه ویژه بررسی شوند و حتی اگر تکمیل کامل پروژه زمان‌بر باشد، برای کاهش خطر در بخش‌های موجود، اقدامات فوری انجام شود. ایمن‌سازی نقاط پرخطر، اصلاح آسفالت، بهبود علائم، شانه‌سازی، اصلاح هندسی مسیر و سایر اقدامات ضروری، نباید لزوماً تا پایان کامل پروژه به تأخیر بیفتد چرا که مردم نمی‌توانند تا روز افتتاح نهایی پروژه منتظر بمانند تا ایمنی جاده افزایش پیدا کند.
و بطور کلی می توان گفت: ایمنی باید از همین امروز در اولویت باشد.
محور چترود- دیهوک ، جاده‌ای برای اقتصاد کشور
نکته دیگری که باید به آن توجه شود ، اینست که محور چترود ـ دیهوک تنها مسیر تردد مسافران نیست حضور خودروهای سنگین و نقش این محور در جابه‌جایی کالا از جنوب به شمال شرقی، اهمیت اقتصادی آن را دوچندان می‌کند. در اقتصادی که هزینه حمل‌ونقل مستقیماً بر قیمت کالا اثر می‌گذارد، هر عاملی که باعث افزایش زمان سفر، استهلاک خودرو، مصرف سوخت یا توقف در مسیر شود، در نهایت می‌تواند هزینه بیشتری به اقتصاد تحمیل کند بطوریکه جاده استانداردتر یعنی تردد روان‌تر، کاهش استهلاک، کاهش زمان سفر و امکان بهتر برای حمل‌ونقل کالا.
از این منظر، تکمیل این پروژه صرفاً یک هزینه عمرانی نیست؛ سرمایه‌گذاری روی زیرساخت اقتصاد کشور است.
محور چترود-دیهوک ، راهی به سوی زیارت
برای هزاران خانواده‌ای که از جنوب و جنوب‌شرق کشور راهی مشهد می‌شوند، این جاده معنایی فراتر از یک مسیر ارتباطی دارد چرا که آنها ساعت‌ها و گاهی روزها در راه هستند تا به مشهد مقدس برسند.
برای یک خانواده، سفر زیارتی باید با خاطره‌ای معنوی و آرامش‌بخش همراه باشد، نه با اضطراب جاده و نگرانی از وضعیت مسیر.
راه زیارت، شایسته ایمنی است
این سخن نه یک شعار، بلکه یادآوری یک واقعیت ساده است؛ وقتی بخش مهمی از تردد این مسیر به سفرهای زیارتی اختصاص دارد، ایمنی آن باید مورد توجه ویژه قرار گیرد.
عدم توسعه گردشگری بدون راه های ایمن
در کنار زیارت و حمل‌ونقل کالا، نباید ظرفیت گردشگری این محور و مناطق پیرامونی آن را نیز فراموش کرد توسعه گردشگری نیازمند زیرساخت است و جاده، یکی از اصلی‌ترین زیرساخت‌های گردشگری در کشور ماست بطوریکه هر چه دسترسی مناطق تاریخی، طبیعی و گردشگری آسان‌تر و ایمن‌تر باشد، امکان جذب گردشگر و رونق کسب‌وکارهای محلی نیز بیشتر خواهد شد.
از این منظر، تکمیل و بهسازی محور چترود ـ دیهوک می‌تواند بخشی از یک نگاه وسیع‌تر به توسعه بخش گردشگری اقتصاد مناطق مختلف کشور باشد.
بهسازی حداقلی جاده چترود-دیهوک ، مطالبه‌ای روشن نه گلایه‌ای سیاسی
مردم حق دارند درباره سرنوشت پروژه‌ای که بیش از دو دهه از آغاز آن گذشته است، سؤال کنند، حق دارند بدانند پروژه اکنون چه میزان پیشرفت دارد، چه میزان اعتبار نیاز دارد، چه بخش‌هایی باقی مانده و برنامه دستگاه‌های مسئول برای تکمیل آن چیست و این پرسش‌ها الزاماً به معنای نادیده گرفتن تلاش مدیران و مجموعه‌های اجرایی نیست.
اتفاقاً می‌توان همزمان دو کار انجام داد،
از تلاش‌های انجام‌شده تشکر کرد و برای سرعت بخشیدن به ادامه کار مطالبه‌گری کرد.
این، نه تقابل با مسئولان، بلکه کمک به حل یک چالش عمومی است.
شفافیت، مطالبه‌ای منطقی است
شاید یکی از مهم‌ترین انتظارات امروز مردم، ارائه یک تصویر شفاف از وضعیت این پروژه باشد.
اینکه میزان پیشرفت هر قطعه چقدر است؟
چه میزان اعتبار اختصاص یافته و چه میزان اعتبار مورد نیاز است؟
کدام بخش‌ها در اولویت قرار دارند؟
چه نقاطی از مسیر بیشترین خطر را برای مردم ایجاد می‌کنند؟
و مهم‌تر از همه، برنامه زمانی واقعی برای تکمیل پروژه چیست؟
پاسخ روشن به این پرسش‌ها می‌تواند امید مردم را افزایش دهد و زمینه همراهی بیشتر افکار عمومی با پروژه را فراهم کند.
بیست‌ویک سال کافی است
بیست‌ویک سال زمان زیادی است ، آنقدر زیاد که دیگر نمی‌توان این پروژه را صرفاً در چارچوب یک طرح عمرانی معمولی دید. چترود ـ دیهوک امروز به بخشی از زندگی مردم تبدیل شده است؛ بخشی از اقتصاد، سفر، زیارت، حمل‌ونقل و گردشگری.
هر روز که این جاده ناایمن مورد استفاده قرار می‌گیرد، احتمال تکرار یک حادثه وجود دارد
به همین دلیل، در کنار ادامه عملیات اجرایی پروژه، باید کاهش خطرات موجود نیز به عنوان یک اولویت دنبال شود.
حرف آخر
جاده چترود ـ دیهوک، فقط یک خط روی نقشه نیست.
راهی است که کالا را به مقصد می‌رساند؛
راهی است که زائر را به مشهد می‌برد؛
راهی است که گردشگر را به جاذبه‌های جنوب و مرکز کشور متصل می‌کند؛
و مهم‌تر از همه، راهی است که هر روز انسان‌ها از آن عبور می‌کنند.
پس سخن از این جاده، سخن از آسفالت و بتن و پل نیست؛ سخن از زندگی مردم است پس شایسته است مسئولان مربوط، با توجه به اهمیت ملی این محور، روند تکمیل پروژه را با جدیت و سرعت بیشتری دنبال کنند و در کنار آن، برای ایمن‌سازی بخش‌های موجود و رفع نقاط حادثه‌خیز نیز اقدامات فوری‌تری انجام دهند.
از همه مدیران، مهندسان، پیمانکاران و دستگاه‌هایی که در سال‌های گذشته و به‌ویژه در دو سال اخیر برای ادامه این پروژه تلاش کرده‌اند، باید قدردانی کرد.
اما در کنار این قدردانی، یک مطالبه روشن نیز وجود دارد: این پروژه باید در اولویت بماند نه فقط برای آنکه یک وعده قدیمی سرانجام محقق شود، بلکه برای آنکه جان انسان‌ها حفظ شود، هزینه‌های تصادفات کاهش یابد، خودرو و سرمایه مردم کمتر آسیب ببیند، حمل‌ونقل کالا روان‌تر شود، گردشگری رونق بگیرد و مسیر زیارت امن‌تر شود.
بیست‌ویک سال از آغاز این راه گذشته است
اکنون بیش از هر زمان دیگری، مردم حق دارند امیدوار باشند که پایان این انتظار نزدیک است .
چترود ـ دیهوک، باید به جاده‌ای برای زندگی، توسعه، اقتصاد و زیارت تبدیل شود؛ جاده‌ای که مردم با آرامش از آن عبور کنند و سالم به مقصد برسند.
ماشاالله کاربخش‌راوری
۸ مهر ماه ۱۴۰۵
